Haarlem grenst aan een van de grootste duingebieden van het land. Nationaal Park Zuid-Kennemerland ligt tussen Haarlem, Bloemendaal, Zandvoort en IJmuiden, en je staat er vanaf de westelijke wijken binnen een kwartier fietsen. Voor wie hier woont, is dat de belangrijkste reden om nooit te verhuizen.
Wat voor landschap het is
Het is geen vlak duin maar een golvend landschap met hoge toppen, diepe valleien, open zandvlakten, naaldbos, loofbos en meertjes. Doordat het duinlandschap zo afwisselt, verandert het uitzicht om de paar honderd meter. Op de hoogste punten kijk je aan de ene kant op de zee en aan de andere kant over de polder tot aan de torens van Haarlem.
De ingangen
- Aan de kant van Bloemendaal, met parkeergelegenheid en het bezoekerscentrum.
- Vanaf Overveen en de Zeeweg, de kortste route vanuit Haarlem.
- Vanaf de kant van Santpoort en IJmuiden in het noorden.
- Vanaf Zandvoort in het zuiden, waar je meteen in het open duin staat.
Voor het gebied geldt op de meeste ingangen een toegangstarief voor bezoekers, met de mogelijkheid van een jaarkaart. Wie er vaak komt, verdient die snel terug.
De grote grazers
In het park lopen grote grazers die het landschap open houden. Schotse hooglanders, konikpaarden en in een afgesloten deel ook wisenten, de Europese bizon. Ze zijn wild en niet gewend aan aanraking. Houd afstand, blijf op de paden, laat je hond niet los waar dat niet mag en ga niet tussen dieren en hun jongen staan. Dan is er niets aan de hand en heb je een ontmoeting die je bijblijft.
Planten en dieren
In het voorjaar bloeien de duinen met duindoorn, meidoorn en orchideeën op de vochtige plekken. Er leven damherten, reeën, konijnen en vossen, en er broeden veel vogels. In de vroege ochtend en aan het eind van de dag zie je het meest, want dan zijn de dieren actief en de paden leeg. Het najaar is bijzonder vanwege de bronst van de damherten.
Routes
Er zijn gemarkeerde wandelroutes van een paar kilometer tot een stevige tocht van een halve dag. Een klassieker is de route van een van de ingangen naar het strand en over een andere route terug, zodat je duin, bos en zee in een wandeling hebt. Houd er rekening mee dat lopen door los zand een stuk zwaarder is dan lopen over een pad, en dat de afstand op de kaart altijd korter oogt dan hij voelt.
De buitenplaatsen aan de rand
Aan de binnenrand van het duin liggen oude landgoederen, met lanen, vijvers en oude bomen. Elswout is de bekendste, met een parkaanleg die eeuwen teruggaat. Voor wie liever over gebaande paden loopt dan door zand, zijn die landgoederen een goed alternatief en ze zijn vanuit Haarlem net zo snel bereikbaar.
Regels die er niet voor niets zijn
Blijf op de paden, want de duinvegetatie is kwetsbaar en herstelt langzaam. Honden mogen alleen in de aangewezen gebieden en meestal aangelijnd. Roken en open vuur zijn verboden, en dat is geen formaliteit, want droog duin brandt razendsnel. Neem je afval mee terug, ook schillen, want die verdwijnen hier niet vanzelf.
Het hele jaar door
Zomer is niet het beste seizoen. In het voorjaar bloeit alles, in de herfst kleuren de bossen en hoor je de herten, en in de winter is het gebied op zijn stilst met scherp licht en lange schaduwen. Wie in Haarlem woont, gaat het liefst op een grijze doordeweekse ochtend, want dan heb je het duin bijna voor jezelf.
Met het openbaar vervoer
Je hebt geen auto nodig om in het duin te komen. Vanaf station Haarlem rijden bussen richting de kust die langs de ingangen komen, en met de fiets ben je vanuit de westelijke wijken sneller dan met de auto. Dat scheelt bovendien parkeergeld op de dagen dat de terreinen vollopen.
Water in de duinen
Onder het duin ligt een groot zoetwaterreservoir, en delen van het gebied worden gebruikt voor de winning van drinkwater. Daardoor zie je er kanalen en infiltratieplassen die er natuurlijk uitzien maar die door mensen zijn aangelegd. Zwemmen is er meestal niet toegestaan, juist om die reden, en dat is een van de regels waar streng op wordt gelet.
