Haarlem is gebouwd aan het Spaarne, en dat is geen detail maar de reden dat de stad hier ligt. Wie de rivier volgt, van de zuidkant tot voorbij de molen, ziet in een half uur wandelen of varen hoe de stad is ontstaan en gegroeid.
Waarom hier een stad kwam
Het Spaarne verbond het achterland met het IJ en daarmee met de zee. Wie het water beheerste, beheerste de handel, en Haarlem hief tol en bouwde havens en werven aan de oevers. De rivier maakt een bocht door de stad, en langs die bocht liggen de oudste kades. Aan de rechte stukken verderop zie je de latere industrie en de moderne stad.
De bruggen
- De Gravestenenbrug, een houten ophaalbrug die vaak wordt gefotografeerd en terecht.
- De Melkbrug, een smalle voetgangersbrug midden in de oude stad.
- De Catharijnebrug en de grotere verkeersbruggen die de stadsdelen verbinden.
- Bruggen die opengaan voor de scheepvaart, wat op een zomerdag voor korte files zorgt.
Wat je vanaf het water ziet
Vanaf een boot zie je Haarlem zoals de stad ooit werd benaderd. Achterkanten van panden, waterpoortjes, oude pakhuizen met hijsbalken, tuinen die tot aan het water lopen en de molen op de vestingmuur. Je vaart onder bruggen door waar je te voet overheen loopt zonder erbij stil te staan. Rondvaarten vertrekken vanaf de kades in de binnenstad, en er zijn ook elektrische sloepen te huur voor wie zelf wil varen.
Zelf varen
Zonder vaarbewijs mag je een boot met beperkt vermogen besturen, en dat is precies wat de verhuurders in Haarlem aanbieden. Houd rekening met bedieningstijden van de bruggen, met beroepsvaart die voorrang heeft en met de regels rond aanleggen. Neem de tijd, want haasten op het water is nooit een succes.
Richting de Mooie Nel
Vaar je vanuit de stad naar het noorden, dan komt het water uit op de Mooie Nel en de Liede, een open watergebied met riet, vogels en zeilbootjes. Het contrast met de smalle stadskade is groot en het is een van de mooiste tochtjes die je vanuit Haarlem kunt maken. Ook vanaf de kant is dat gebied goed te bereiken, met wandel- en fietspaden langs het water.
Langs het water lopen
De wandeling over de kades is minstens zo aan te raden als varen. Begin bij het Spaarne ter hoogte van Teylers Museum, loop noordwaarts langs de Bakenessergracht en de Papentorenvest tot bij Molen De Adriaan, en steek dan over naar de Amsterdamse Poort. Terug kan langs de andere oever. Reken op een klein uur, en langer als je onderweg gaat zitten.
Zwemmen en sporten
Op het water wordt geroeid, gekanood en gesuppt, en verderop wordt gezeild. Zwemmen in de rivier in de binnenstad is geen goed idee door de scheepvaart en de kwaliteit van het water. Wie wil zwemmen, gaat naar een bad of naar het strand, en dat ligt vanaf hier binnen een half uur fietsen.
De rivier bij avond
Het mooiste moment aan het Spaarne is de avond, als de kades leeglopen en de gevels weerspiegelen in het water. Terrassen aan de kant van de molen vangen dan de laatste zon. Voor Haarlemmers is dat het stukje stad waar je iemand mee naartoe neemt die hier voor het eerst is, en dat werkt eigenlijk altijd.
De naam van de stad
Haarlem en het Spaarne horen bij elkaar tot in de naamgeving van de omgeving. Spaarndam, Spaarnwoude en de Spaarnwouderstraat verwijzen allemaal naar de rivier en naar de route die eraan lag. Spaarndam ontleent zijn naam aan de dam die daar in de middeleeuwen in het water werd gelegd om het achterland tegen het IJ te beschermen. Die dam bepaalde eeuwenlang de scheepvaart, want schepen moesten worden overgehaald. Wie de geschiedenis van het water hier volgt, begrijpt waarom Haarlem lang zoveel invloed had op de handel richting Amsterdam.
