Over de dingen die je dagelijks tegenkomt in Haarlem, van de inrichting van je straat tot de hoogte van de afvalstoffenheffing, wordt beslist in het stadhuis aan de Grote Markt. Het bestuur van een gemeente is minder ingewikkeld dan het lijkt, zodra je de rolverdeling kent.
De raad is de baas
De gemeenteraad is het hoogste bestuursorgaan van de stad. Haarlem heeft negenendertig raadszetels, verdeeld over de partijen die bij de gemeenteraadsverkiezingen zijn gekozen. Raadsleden zijn geen fulltime bestuurders maar Haarlemmers die dit naast hun werk doen. Zij stellen de kaders, keuren de begroting goed en controleren of het college doet wat is afgesproken.
Het college voert uit
Het dagelijks bestuur is in handen van het college van burgemeester en wethouders. De wethouders worden door de raad benoemd en hebben ieder een eigen portefeuille, bijvoorbeeld wonen, verkeer, financiën of zorg. Zij bereiden voorstellen voor en voeren de besluiten van de raad uit. De burgemeester wordt niet gekozen maar benoemd, zit de raad en het college voor, en heeft een eigen taak op het gebied van openbare orde en veiligheid.
Hoe een besluit tot stand komt
- Het college of een raadslid komt met een voorstel of een initiatief.
- Het onderwerp wordt eerst besproken in een commissie, waar dieper op de inhoud wordt ingegaan.
- Bewoners en organisaties kunnen bij die commissie inspreken.
- Daarna komt het in de raadsvergadering, waar wordt gedebatteerd en gestemd.
- Raadsleden kunnen met een amendement de tekst wijzigen of met een motie een opdracht meegeven.
De begroting is het echte moment
Een keer per jaar behandelt de raad de begroting, en dat is de vergadering waar de meeste keuzes samenkomen. Daar wordt bepaald hoeveel er naar onderhoud van de openbare ruimte gaat, wat er met de tarieven gebeurt en welke plannen doorgaan. Wie wil weten waar de stad de komende jaren heen gaat, leest de begroting en niet de persberichten.
Alles is openbaar
Vergaderingen van de raad en van de commissies zijn openbaar. Je kunt op de publieke tribune gaan zitten en de uitzending achteraf terugkijken. De agenda, de voorstellen en de bijlagen staan vooraf online in het raadsinformatiesysteem, en dat is een schat aan informatie voor wie iets over zijn eigen wijk wil weten. Zoek daar op je straatnaam en je vindt vaak meer dan je verwacht.
Hoe je invloed hebt
Naast stemmen bij de verkiezingen zijn er meer manieren om invloed uit te oefenen. Je kunt inspreken bij een commissievergadering, een raadslid rechtstreeks benaderen, met je wijkraad optrekken, of een petitie aanbieden. Raadsleden zijn bereikbaar en zoeken zelf naar signalen uit de stad. Voor de meeste onderwerpen geldt dat een goed onderbouwd verhaal namens een groep bewoners meer doet dan tien losse mails.
De ambtelijke organisatie
Achter het bestuur zit de ambtelijke organisatie die het werk uitvoert, van vergunningverlening tot de gebiedsverbinders in de wijken. Een deel van de taken is ondergebracht bij andere organisaties, zoals Spaarnelanden voor afval en beheer van de openbare ruimte en Cocensus voor de belastingen. Dat is een bestuurlijke keuze die de raad in het verleden heeft gemaakt, en de raad blijft daar toezicht op houden.
De griffie en de rekenkamer
De raad heeft eigen ondersteuning in de vorm van een griffie, die de vergaderingen voorbereidt en raadsleden helpt bij moties en amendementen. Daarnaast is er een rekenkamer die onderzoekt of beleid heeft gedaan wat het beloofde. Rapporten van zo’n rekenkamer zijn openbaar en vaak verrassend leesbaar, en ze geven een eerlijker beeld van hoe iets in de stad heeft uitgepakt dan een voortgangsbrief.
Verkiezingen
Om de vier jaar zijn er gemeenteraadsverkiezingen. Iedereen van achttien jaar en ouder die in Haarlem staat ingeschreven mag stemmen, ook inwoners zonder Nederlandse nationaliteit die aan de voorwaarden voldoen. Lokale verkiezingen halen doorgaans een lagere opkomst dan landelijke, terwijl juist hier wordt beslist over de dingen die je iedere dag ziet. Dat is een van de redenen dat je stem in de gemeente relatief zwaar weegt.
